amerigo
about arts, travel & books by Erwin Nas
Context van het studentenverzet

Context van het studentenverzet

dr L.M.H. Joosten

Uitgave van de Stichting Vrienden van Olof. Lezing gehouden ter gelegenheid van de Vrienden van Olof-dag 1991 en de opening van de tentoonstelling over het studentenverzet »Heden geen college« in de Katholieke Universiteit Brabant.

17 blz, verschenen als bijlage bij Heden geen college, studentenverzet 40-45

interessante passages :

In maart 1933 diende een lid van Thomas in Amsterdam, tevens lid van het Verdinaso, tijdens een verenigingsvergadering een motie in, die als telegram zou worden gezonden aan Adolf Hitler ... (10) - blz 4

Het is bekend : Hendrik Colijn, die voor de oorlog vijf kabinetten had geleid, schreef een brochure »Op de grens van twee werelden«, waarin hij die positie van Duitsland voor de toekomst volledig toegaf. Hij pleitte voor accommodatie met de vijand. (12) - blz 5

Ook de Nederlandse Unie ging uit van die gedachte. Zij werd aangevoerd door een driemanschap, onder wie de Tilburgse hoogleraar dr Jan de Quay, een prominente plaats innam. - blz 5

»Deze intransigente houding tegenover de bezetter, was in hoge mate het gevolg van De Jongs houding. Onze eigen Bossche bisschop, A.F. Diepen was immers direct na de capitulatie bereid geweest het verbod op het lidmaatschap van de N.S.B. op te heffen. Zijn argumentatie ? De omstandigheden waren gewijzigd. Maar dat heeft De Jong toen direct en resoluut voorkomen. (19)« - blz 8

oktober 1940 : Ariër-verklaring voor docenten
november 1940 : ontslag Joodse docenten, Cleveringa-lezing, studenten-staking, Leiden en Delft gesloten
februari 1941 : numerus clausus Joodse studenten oktober 1941 : verbod lidmaatschap studentenverenigingen Joden, meeste verenigingen heffen zichzelf op
eind 1942 : dreiging Arbeitseinsatz
februari 1943 : dodelijke aanslag op Seyffardt, leider oostfront vrijwilligers, razzia's 600 studenten naar Vught, loyaliteitsverklaring, politie-chef Rauter geeft niet-tekenaars 1 dag de tijd om zich te melden coor tewerkstelling in Duitsland, ouders zijn verantwoordelijk
»Van de 9.000 niet-tekenaars melden zich er 3.800. Zij worden naar Duitsland getransporteerd. (22)« - blz 10

»Terecht is gezegd, dat met name dit verzet de Hogeschool in Tilburg voor het eerst nationale erkenning heeft bezorgd. (24)« - blz 10

verklaring verzetshouding studenten :
eerder studentenverenigingen ontbonden
in 1942 Raad van Negen opgericht
kort daarvoor hadden artsen zich massaal en krachtig verzet tegen artsenkamer
heel Nederland keek toe »wat de studenten zouden gaan doen« - blz 10, 11

»De Tilburgse corps-praeses, Tom Verdijk - hij was namens de Tilburg lid van de Raad van Negen - was ondergedoken. Zijn vader, de burgemeester van Eindhoven, zat gevangen in Scheveningen. Hij had de afspraak dat hij zich zou melden, als zijn vader te kennen zou geven er niet meer tegen te kunnen. Zijn vader zou dat laten blijken door twee knopen te leggen in de elastiek van zijn onderbroek, als hij de was naar huis stuurde. Tom huis stuurde. Tom bleef ondergedoken. (26)« - blz 11

»Veel van die Duitsland-gangers zijn verschrikkelijke tijden tegemoet gegaan. Hun lot was des te zwaarder nu zij ook nog door de onderduikers en anderen als halve of hele collaborateurs werden aangezien.« - blz 12

»In juni 1944 deed aartsbisschop De Jong een beroep op pastoors toch contact te houden met in Duitsland te werk gestelde parochianen.« - blz 12

»Het pleit voor de Tilburgse priester-hoogleraar Cobbenhagen, dat hij eigener beweging dat contact via rondzendbrieven al vanaf juli 1943 - dus een jaar eerder - had onderhouden.« blz 13

»Maar niet alleen Cobbenhagen spande zich in. Het bestuur van Olof onderhield contacten met de onderduikers via eenzelfde soort rondzendbrieven. Tom Verdijk en Ruud Dekkers richtten zich in half-pastorale, collegiale brieven tot hun lotgenoten. Wat treft is de diepe gelovigheid en ook het geloof in een betere toekomst.« blz 13

»Na de oorlog werden er sancties getroffen. De tekenaars werden negen maanden tot anderhalf jaar geschorst uit het universitair onderwijs. Ook Duitsland-gangers werden niet zachtzinnig behandeld. (30)« - blz 14

Aantekeningen - blz 15-17

(10) F.J. Steegh, De jaren dertig (1931-1940), in Gedenkboek Sanctus Thomas Aquinas 1896-1961, Amsterdam 1961, 108 vlg.

(11) J.G. Suurhof, De Nederlandse Unie en haar betekenis voor de bevrijdingsstrijd, in Onderdrukking en Verzet II, Arnhem-Amsterdam, z.j., 98

(12) H. Colijn, Op de grens van twee werelden, Amsterdam, 1940

(19) De Jong, t.a.p., IV, 778 Aujes, t.a.p., 254/55

(22) Van der Leeuw, t.a.p. De Jong, t.a.p. Joke Bosch e.a., Heden geen college; studentenverzet 1940-1945, z.j. (1990)

(24) De Jong, t.a.p., VI, 754 (voetnoot)

(26) Interview drs A.A.M. Verdijk te Moergestel, 19-11-1991

(27) W. de Weerd, Derde-klas retour Berlijn, in Studenten onder de Bezetting, onder redactie van F.W. Blase, Amsterdam, 1946, 79-80

(28) De brieven zijn geschreven onder pseudoniem "Professor sine auditoribus", archief drs A.A.M. Verdijk, Moergestel

(30) Minister G. van der Leeuw in de radiovoordracht van 24 augustus 1945 sprekend over de zogenaamde Duitsland-gangers : »En het moet hier openlijk worden gezegd, dat hun handelwijze, hoezeer ook begrijpelijk door den drang der ouders, vooral bij minderjarigen, hoezeer soms ook respectabel, wanneer zij voortvloeide uit zorg voor die ouders, niettemin volstrekt verkeerd is geweest.

Want al kan de aanmelding onder zware bedreigingen nauwelijks geheel vrijwillig worden genoemd, het feit ligt er, dat men zich, zonder daartoe met geweld te zijn gedwongen, in dienst stelde van den vijand. Dit is verkeerd geweest (...) ".

Er waren ruim 2.000 tekenaars van de loyaliteisverklaring. Maar na de oorlog werden ruim 5.000 studenten voor kortere of langere tijd geschorst.
Vgl. Heden geen college, 4

Erwin Nas - kunst, cultuur & reizen - amerigo, 2017