amerigo
boeken over kunst & cultuur en reis boeken

Tweede Wereldoorlog

WO II

WO 2 - WO II

Tussen licht en donker, 1943-1945
Edgar Asselberghs
120 blz paperback, Van Gruting, 1997, isbn 9075879024, 9789075879025

De verborgen hand

Herinner je je nog die nacht in Chateauroux ? Het moet een uur of twee geweest zijn, een zwarte, drukkende nacht. Ik zeg Chateauroux, maar ik bedoel eigenlijk het station van die stad. Zelfs op dat uur nog was het broeierig warm, halverwege juni 1943.

We waren net aangekomen met de trein uit Parijs, de nachttrein van Parijs naar Toulouse. De schrale houten stem uit een luidsprekerdoos : »Le train à destination de Toulouse« en dan die namen : Orléans ... Vierzon ... Chateauroux ... Limoges ... Brive ... Cahors ... Montauban ... Toulouse. Hoor je het nog ?

Het perron kort voor het vertrek opengesteld, de controleurs, die de reisbiljetten nakeken voor je toegelaten werd. Een massa dringende mensen, weinig verlichting op het perron, duwende, schuifelende mensen met koffers en tassen. Iedereen wilde een zitplaats vinden voor de lange rit. Er was geen lawaai, de geluiden waren gedempt, zoals het licht. [3]

Toulouse ligt al niet zo ver meer meer van de Pyreneeën. Hoe verder je naar het zuiden kwam, hoe meer spanning je in de lucht voelde hangen. Tussen al die mensen die daar rondliepen, moeten er vele geweest zijndie zo wenig mogelijk probeerden op te vallen bij de Franse gendarmes, de Duitse soldaten en de onherkenbare verklikkers die zich overal tussen bewogen.

Niemand heeft onze bedoelingen geraden, ook niet toen we met het lokale treintje verder reisden naar Montréjeau. Later heb ik gehoord dat er op dat traject en in Montréjeau zelf in die periode dikwijls mensen gearresteerd zijn, mensen die hun doel net niet meer hebben kunnen bereiken. [21]

Parijs
Orléans
Vierzon
Chateauroux

Limoges
Brive
Cahors
Montauban

Toulouse
Pyreneeën
Montréjeau

Sost
Gouaux de Larboust
Nenasque [E]


Pau Tarbes  
  Lourdes Montréjeau
Pyrénées Pyreneeën Pyrénées

Van daaruit gingen we te voet verder, het eind van de maand juli [1943] was in zicht. Onze hoop was gevestigd op op Père Drême, maar veel gegevens hadden we niet. [21]

We hadden al begrepen dat Toulouse een wespennest was en dat zal ook wel het geval zijn geweest met andere steden in Zuid-Frankrijk. Je kon die beschouwen als startplaatsen voor expedities naar het zuiden, georganiseerde groepen en individuen die van daar uitzwermden, liefst over kleine weggetjes, richting Pyreneeën. De Duitsers en hun collaborateurs wisten dat ook. Een deel van die illegale reizigers grepen ze al vroeg, maar daar lieten ze het niet bij. Ook verder tot aan de grens probeerden ze hen te vangen. [33]

Ruim een maand waren we nu onderweg en bij het passeren van de Pyreneeën hadden we niet alleen letterlijk een grens overschreden. We kwamen uit een wereld waarin vanaf het uitbreken van de oorlog telkens nieuwe en heviger spanningen ontstonden : de Duitse inval, de nederlaag en de machteloze woede, bombardementen, verzet en represailles, razzia's en voedseltekort, een strop die elke dag strakker aangetrokken werd.

Voor ons beiden was de spanning de laatste maanden naar een hoogtepunt gegroeid. Tijdens de tocht door Nederland, België en Frankrijk was er vrijwel ononderbroken de dreiging geweest van ontdekt en gearresteerd te worden met de mogelijke fatale gevolgen daarvan. Een enkele keer kon je je waakzaamheid even laten verslappen, maar nooit lang. Steeds moest je proberen te bedenken wat je zou kunnen doen als zich een nieuwe situatie voordeed en steeds ook moest je klaar zijn om te kiezen en een beslissing te nemen. [54]

Ineens zagen we twee Indonesische jonge kerels. Dat was wel niet Noord-Europees, maar op deze plaats wel bijna typisch Nederlands. En het was waar, het waren twee Nederlandse studenten : Armand, farmacologie, en Frans, medicijnen. Ze studeerden in Utrecht. Het toppunt : ze woonden vlak bij ons huis, een huis of tien verderop, maar we kenden elkaar niet. Ze zaten al een paar dagen in de gevangenis, nadat ze, net asl wij, zonder ongelukken de tocht door België en Frankrijk gemaakt hadden. [58]

Op zondag werden we naar de kapel gebracht om de mis bij te wonen. Zie het nog eens : voor het altaar een paar rijen officieren, onberispelijk gekleed, langs de zijwanden en achterin oplettende soldaten en in het midden een haveloze troep luizige gevangenen, joden en christenen, islamieten en kereld die nergens in geloofden. Eerbiedige jonge mannen waren er, die even over hun gevangenschap heen zagen en zich weer op0genomen voelden in een wereld waar ze zelf uit voort kwamen, los van oorlog en andere voorbijgaande omstandigheden.

Voor het overige onderscheidde de zondag zich alleen van andere dagen door de soep. Die was wat dikker en er zweefden meer stukjes vlees in. [60]

Kranten kocht ik nogal eens ... Veel snapte ik er niet van in het begin, maar de foto's en het latijn en Frans, overgehouden van het gymnasium, hielpen wel wat. [67]

En wat de censor niet lezen kon, was voor mij wel duidelijk : ze waren gelukkig dat wij Spanje bereikt hadden : »Fijn dat jullie nu vakantie hebben, de studie zal wel zwaar geweest zijn. Wanneer denken jullie weer naar huis te komen ? « Vergeet weer niet dat ik nog steeds achttien jaar was, een groentje, net van school en dat dit speelde in 1943. [70]

Hij werd Bernard genoemd, zijn echte naam was David, een joodse jongeman, die medicijnen studeerde in Montpellier. [71]

meneer De Rudder ... Hij gaf ons een doos tabletten mee. De tabletten waren de eerste sulfaprepareten, op dat ogenblik nog bijna nergens verkrijgbaar. Er stond geen naam op de verpakking, ik denk dat het Dagenan-tabletten waren. [71]

MADRID Je vraagt me nog meer te vertellen van Madrid, wat ik er gezien heb. ... Bruine, bijna zwarte gedroogde hammen, oranje-rode worsten, iedere keer weer een nieuwe tentoonstelling van schitterende stillevens. Geplukte kippen, je zag er soms mensen een enkel pootje kopen. En vaten olijven, groene en zwarte, gladde en gerimpelde, met en zonder pit, gevuld met een amandel of een stukje rode peper, en heel grote, die ze de koningin van Sevilla noemden. - Madrid, 1943, blz 71,72

In het Prado ben ik natuurlijk gaan kijken, het museum aan de brede boulevard La Castellana. Ik vond er stukjes Nederland en Vlaanderen terug en ik zag zelfs bij Velasquez de omgeving van Breda zoals die er in de Tachtigjarige Oorlog moet hebben uitgezien. - Madrid, 1943, blz 72

Op de Puerta del Sol bleef ik staan kijken naar de drukte. Zes, zeven grote straten geven toegang tot het plein. Een voortdurend bewegen in en uit, tramwagens, taxi's, voetgangers kris kras door elkaar. Schoenpoetsers voor de volle cafés, krantenverkopers en aan de overkant de kiosk waar de toegangsbiljetten voor de arena verkocht werden. - Madrid, 1943, blz 72

Bezige mensen overal. Gonzende geluiden uit eethuizen, waar mannen, staande aan de bar, een aperitief dronken, olijven uit kleine schaaltjes pikten of gezouten amandelen, geroosterde garnalen aten en allerlei soorten schelpdieren die ik niet kende. - Madrid, 1943, blz 72

REDEMPTORISTEN Al eens eerder had ik een retraite meegemaakt en ik had er geen goede herinnering aan bewaard. Dat was nog in de Lyceumtijd, voordat je moest kiezen tussen een gymnasium of HBS-opleiding, ik denk dat ik een jaar of dertien was. De retraite werd geleid door paters Redemptoristen. Ik herinner me een koude refter, lange tafels waaraan zwijgend gegeten werd. De maaltijden waren dun en frugaal, de thee slap en lauw. Tijdens het eten werd er steeds een hoofdstuk voorgelezen uit een biografie van Pier Giorgio Frascati. [74]

LISSABON We hebben nog een uitstapje gemaakt naar Lissabon. Ik herinner me een steile, rechte straat waarin een tram reed, alleen maar van boven naar beneden en terug, dat was het hele traject. Lissabon, 1943 [77]

[blz] Tussen licht en donker, 1943-1945 - Edgar Asselberghs, 120 blz paperback, Van Gruting 1997, isbn 9075879024, 9789075879025

Bibliografische aantekening

Een uitgebreid onderzoek betreffende de vluchtroutes over de Pyreneeën tijdens de Tweede Wereldoorlog is verricht door Emilienne Eychenne. Zij verzamelde een groot aantal gegevens over personen en groepen die probeerden Spanje te beriken, over gidsen die hen daarbij hielpen, over geslaagde en mislukte ontsnappingen. Deze gegevens legde zij vast in vier boeken :

1) Montagnes de la peur en de l'espérance, Privat, Toulouse, 1980 [ontsnappingen vanuit het departement Hautes-Pyrénées = Tarbes, Lourdes]
ASIN B003WW21U0 - 54,00 amazon
2708986023
NIOD : Plaatsnummer : Fra 2.5 Eyc (3de etage) Opmerking : Geplaatst op derde etage. Voor inzage meldt u zich bij de studiezaalbalie.
Uitleenindicatie : Toestemming vereist Leeninformatie : Beschikbaar in de studiezaal


2) Montagnards de la liberté, Milan, Toulouse, 1984 [departementen Ariège = Foix en Haute-Garonne = Toulouse]
2708954032, 9782708954038
Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, Amsterdam
beschrijving : http://hdl.handle.net/10622/7EFACB38-F147-48BE-9ED0-28901376F98E
Reserveer deze items voor inzage op de studiezaal
https://delivery.socialhistory.org/reservation/createform/10622%2F7EFACB38-F147-48BE-9ED0-28901376F98E%5E1998%2F1972?locale=nl
https://socialhistory.org/nl - De studiezaal is geopend ma 10-17 uur, di-vr 9 -17 uur
pdf reproductie aanvragen euro 79,25 / 0,25 per pagina / 5 werkdagen
2708954032.jpg
antiqbook 55,50


3) Les portes de la liberté, Milan, Toulouse, 1985 [departement Pyrénées-Orientales = Perpignan]
270898604X, 9782708986046
amazon 15,00
NIOD : Plaatsnummer Fra 2.5 Eyc [3de etage] Opmerking, Geplaatst op derde etage. Voor inzage meldt u zich bij de studiezaalbalie.
Uitleenindicatie, Toestemming vereist - Leeninformatie, Beschikbaar in de studiezaal
KB : 7567 A 31 uitleenbaar


4) Les fougères de la liberté, Milan, Toulouse, 1987 [departement Pyrénées-Atlantiques = Pau]
286726152X, 9782867261527
amazon 180,00 / AbeBooks.fr 310,00
geen KB of NIOD
286726152X.jpg


http://www.worldcat.org/ = zoekt in lokale bibliotheek

Bovenstaande info is verzameld voor mijn onderzoek naar tijdens WO II omgekomen Tilburgse studenten, een initiatief van Regionaal Archief Tilburg en Cobbenhagen Center Tilburg.

Eventueel te raadplegen : Coen Hilbrink [illegaliteit in Overijssel]

Transport 49 van Westerbrok naar Auschwitz, dinsdag 9 februari 1943, 1.148 gedeporteerden, van wie 169 kinderen. De meeste komen uit Amsterdam, maar er zijn ook kinderen bij uit Rotterdam, Den Haag, Apeldoorn en Groningen. Achter hun namen, adres, woonplaats en geboortedatum staat steeds dezelfde vermelding : »12-02-1943, Auschwitz«. Drie dagen na vertrek uit het doorgangskamp Westerbork zijn alle kinderen vermoord in het concentratiekamp Auschwitz, Polen.

Trouw, 08-02-2012, de verdieping 2 - George Marlet

Tilburg 1940-1945 - 1940-1945.org
Erwin Nas - kunst, cultuur & reizen - amerigo, 2017